Wat doe je als je weet dat je organisatie in grote financiële problemen verkeert en het wel eens onvermijdelijk zou kunnen worden dat je met de pijnlijke feiten naar buiten moet treden? Dan bereid je een goede communicatiestrategie voor. Maar alles wijst er op dat Vestia zich onvoldoende op het moment van de waarheid heeft voorbereid.

De reconstructie die het Financieele Dagblad (FD) gisteren (donderdag 2 februari) plaatste laat het nog eens pijnlijk duidelijk zien. De bestuurders en communicatieadviseurs van Vestia hebben zich deze week volledig laten verrassen door de primeur van het FD.

 ‘Niets aan de hand’

Zondagavond 29 januari om 20.00 uur loopt volgens het FD de deadline af die door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) aan Vestia is opgelegd. De deadline wordt op het nippertje gehaald dankzij de steun van vijf grote corporaties die onder leiding van brancheorganisatie Aedes een intentieverklaring afgeven voor financiële steun aan het noodlijdende Vestia. Het WSW is gerustgesteld en verstrekt een nieuw krediet, tot opluchting van het ministerie van Binnenlandse Zaken en zijn toezichthouder het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV).

Maandagochtend 30 januari brengt het FD het nieuws. Vestia verkeert door de miljardenverliezen op haar derivatenportefeuille in grote financiële nood. ‘Wat moeten we doen?’, moet de vraag zijn geweest die dan nog bestuursvoorzitter en directeur Erik Staal van Vestia aan zijn adviseurs stelt. Er moet snel worden gereageerd, want de telefoon staat al roodgloeiend. Staal kiest ervoor om de buitenwereld gerust te stellen en laat op de website een berichtje plaatsen waarin de corporatie stelt: “Vestia heeft op het ogenblik voldoende liquide middelen om aan haar financiële verplichtingen te voldoen”. Niets aan de hand dus.

Façade

De communicatieafdeling van Vestia houdt de façade van ‘niets aan de hand’ goed overeind. In de loop van de dag worden berichtjes op de website van Vestia geplaatst over hoe je in Zoetermeer een verhuizing aan de gemeente door moet geven, de ondertekening van een convenant met de gemeente Brielle, de opening van het kunst en cultuurcentrum Zuid57 in Den Haag en een bericht over het feit dat alle woningen van Vestia in Zoetermeer voldoen aan het Politiekeurmerk Veilig Wonen.

Ondertussen komt de mediastorm rond Vestia op gang. Het verhaal van het FD wordt bevestigd. Onder meer door directeur Jan van der Moolen van het CFV. Hij stelt maandag op de FD-website: ‘Het feitenmateriaal is juist, daaraan is geen letter verkeerd’. En brancheorganisatie Aedes mengt zich in het nieuws. Vijf grote corporaties geven Vestia financiële rugdekking, zo brengt de belangenorganisatie naar buiten.

Los van het stoïcijns plaatsen van triviale berichten op de Vestia-website, ziet de gekozen aanpak er goed uit. Vestia houdt zich de banken en miljardenclaims van het lijf door te stellen dat de financiële stabiliteit van de corporatie niet in het geding is. Het CFV maakt een einde aan eventuele speculaties en geruchten door de berichtgeving van het FD te bevestigen. En Aedes maakt de steun van de vijf corporaties bekend. Alles onder controle.

Maar op dinsdag gaat het mis. Vestia stelt de steun van de vijf grote corporaties helemaal niet nodig te hebben. Op zich is de ontkenning in lijn met de eerdere reactie dat er niets aan de hand is met Vestia. Maar tegelijkertijd is al lang duidelijk dat er wel degelijk grote problemen zijn. Al was het maar omdat Vestia zelf meldt dat ‘er wordt gekeken naar de samenstelling van het bestuur’. Wie gelooft er nu nog wat Vestia zegt?

Communicatie moet beter

Woensdag  wordt ‘s ochtends om 10 uur een persconferentie belegd, maar deze wordt gek genoeg niet op de website van Vestia – toch het officiële communicatiekanaal van de corporatie – aangekondigd. Toch is daar wel alle reden toe. Want tijdens de persconferentie wordt het ontslag van bestuursvoorzitter en directeur Erik Staal bekendgemaakt. De raad van commissarissen benoemt in zijn plaats twee nieuwe bestuurders, Gerard Erents en Jacques Thielen, die de opdracht krijgen om de financiële problemen op te lossen.

Het lijkt er op dat de persconferentie ad-hoc is georganiseerd en Staal onder druk is opgestapt. Dat is eigenlijk wel opmerkelijk. Gezien de omvang van de problemen hadden hij en zijn staf rekening moeten houden met een mogelijk vertrek van Staal. Een goed draaiboek voor een dergelijke scenario had de nu pijnlijke gang van zaken kunnen voorkomen. En Staal had dan in ieder geval de ruimte gekregen om op een waardige manier van Vestia afscheid te nemen.

Van de bestuurswissel wordt na de persconferentie op de website van Vestia in een kort bericht melding gemaakt. De nieuwe bestuurders hebben het nu van de oude overgenomen. Want in het bericht wordt het aantreden van een nieuwe media-adviseur bekendgemaakt. Journalisten met vragen kunnen in het vervolg bellen of mailen met Ronald Florisson, volgens zijn LinkedIn-profiel de voormalig hoofd communicatie van beleggingsfonds Robeco en momenteel zelfstandig communicatieadviseur.

De communicatiecrisis bij Vestia wordt nu op dezelfde manier opgelost als de financiële. Door een extern zwaargewicht aan te stellen. Samen met de nieuwe bestuurders moet Florisson nu het mede door het rommelige optreden van afgelopen week zwaar gehavende imago van Vestia herstellen. Ik ben benieuwd naar het volgende bericht op de Vestia-website …

Inventariseer
Welke oorzaken voor overlast zijn er eigenlijk? Per corporatie en plaats zal dat enigszins verschillen, maar een recente inventarisatie leidde tot de volgende opsomming:
-    Overlast algemeen, waaronder overlast van stank, geluid, huisdieren, ongedierte, groen (struiken en bomen), vuil in portieken en tuinen, overlast van buren.
-    Overlast in combinatie met psychiatrische problematiek, waardoor samenwerking met hulpverlening noodzakelijk is.
-    Drugsoverlast.
-    Aanwezigheid van een wietplantage (stank, dreiging)
-    Onderhuur
-    Overbewoning

Modelleer
Bovenstaande aanleidingen voor overlast kunnen allemaal van een gestandaardiseerde aanpak worden voorzien. We bepalen een succesvolle werkwijze per soort problematiek. Binnen een team zijn altijd ervaren medewerkers die weten met welke combinatie van gesprekken, schriftelijke communicatie en samenwerking met politie en hulpverleners de overlast zal ophouden. In de gesprekken binnen het team delen deze medewerkers hun ervaringen en wordt de beste aanpak vastgelegd en getraind. Daarmee is de procesaanpak een doeltreffende manier om kennis en ervaring te delen.
Uitgangspunt voor een verbeteringstraject is dat er slechts drie mogelijke uitkomsten zijn voor een overlastprocedure:
1.    De gemelde overlast kan tussen bewoners worden opgelost
2.    De gemelde overlast verdwijnt mede door tussenkomst van de medewerker van de corporatie
3.    Na meerdere ingebrekestellingen wordt de veroorzaker van de overlast ontruimd.

Optimaliseer
Door consequent met deze processen aan de slag te gaan zal blijken dat overlastgevallen altijd op te lossen zijn. Daarnaast is te zien dat elk woongebied een verschillend aantal overlastgevallen kent, waardoor prioriteiten moeten worden gesteld in de toedeling van uren van medewerkers en budgetten. Door in de buurt te laten zien dat overlast consequent aangepakt wordt, zal daar – na verloop van tijd – een preventieve werking van uitgaan. Notoire overlastgevers worden ontruimd. Na verloop van tijd kan de inzet van uren en budgetten voor een deel worden afgebouwd. Daardoor wordt de situatie bereikt dat we weten hoeveel inzet nodig is om de omvang van de overlastgevallen tot onder een bepaald niveau terug te brengen. Wat hierbij de juiste ‘norm’  is zal per situatie verschillend zijn, en mede in overleg met de stakeholders moeten worden bepaald. Het belangrijkste is dat we de overlast de baas worden.

De accountantsblik
Risicomanagement wordt vaak ingestoken vanuit het COSO raamwerk. Dit raamwerk vloeit onder andere voort uit de zorg om frauduleuze verslaggeving in de VS in de jaren ’80. Hierdoor is er vooral vanuit de accountantshoek aan gewerkt, wat resulteert in een sterke nadruk op een ‘audit trail’ en het verstrekken van ‘comfort’. Bij gebruik van het raamwerk wordt een gevoel van zekerheid gecreëerd door zaken meetbaar te maken, te monitoren en af te zetten tegen een vooraf bepaalde norm (de ‘risk appetite’). Het proces wordt hiermee transparant, zodat achteraf altijd kan worden aangetoond dat alle risico’s die relevant werden geacht ook gemanaged zijn. Echt kritische risico’s, die vooral samenhangen met onderlinge- en systeemafhankelijkheden, worden vaak niet onderkent. Power heeft in zijn artikel ‘the Risk Management of Nothing’ duidelijk gemaakt dat het vooral zaak is op zoek te gaan naar die zaken die de kernelementen van de organisatie kunnen raken, zaken die dubbelzinnig zijn. Door het ontbreken van eenduidigheid en het ter discussie stellen van de kern van het businessmodel, ontstaat eerder een ongemakkelijk gevoel dan comfort. De uitdaging is om, ook samen met de externe toezichthouders, een risicomanagementproces te ontwerpen en doorlopen dat uitgaat van interactie en dialoog over de onzekerheden.

Ongewenst gedrag

Een van de zaken die op het gebied van Management Control steeds meer terugkomt is de werking van perverse prikkels (zie mijn eerdere bijdrage). Op zich goed verdedigbare en in eerste instantie werkzame prikkels leiden uiteindelijk tot ongewenst gedrag. Alleen door goed tegenkracht te organiseren valt dit te voorkomen, stelt ook de RMO. Een terugkerend patroon is dat bij een incident er nieuwe regels worden ingesteld. Die werken in eerste instantie goed, mede omdat de oorzaak van het instellen van die nieuwe regels nog vers in het geheugen zit bij mensen. Na verloop van tijd zullen de regels hun kracht verliezen en kunnen ze aanzetten tot ongewenst gedrag.

Meer risicomanagement, meer regels?

Uiteindelijk blijkt bijna altijd dat risicomanagement en regels niet werken als de drijfveren, talenten en het gedrag van mensen niet op de een of andere manier worden meegenomen in de beheersing van de organisatie. Natuurlijk vallen die drijfveren, talenten en gedrag niet te vatten in regels. Juist dan gaat het om de relaties binnen en tussen organisaties. Het gaat dus om tegenkracht organiseren.

Kern van het rapport is dat mensen de meervoudige belangen die spelen in een semi-publieke organisatie niet goed kunnen erkennen. De belangen worden gevat in classificaties en modellen. De classificaties vervangen de werkelijke doelen en de nieuw gecreëerde modellen worden de nieuwe werkelijkheid. Oorspronkelijke doelen worden uit het oog verloren, classificaties gaan een eigen leven leiden en financiële prikkels leiden tot verkeerde handelingen. Achteraf is er altijd een patroon te herkennen: meervoudige belangen worden geabstraheerd in een sturingsmodel, één belang gaat domineren en alle actoren gaan vervolgens strategisch gedrag vertonen dat van tevoren niet was ingecalculeerd. Mensen reageren voortdurend op elkaar, waardoor het systeem op een gegeven moment met zichzelf op de loop gaat. Kritiek vindt dan nauwelijks meer een vruchtbare voedingsbodem.

Corporatie-systeem
Binnen het corporatie-stelsel hanteren de twee financiële ‘toezichthouders’ beiden een model waarbinnen corporaties worden beoordeeld. Het WSW beoordeelt corporaties op de (ontwikkeling van de) kasstromen en het CFV op het volkshuisvestelijk vermogen. Beiden kijken voor het beslag naar de eerstkomende vijf boekjaren. Natuurlijk worden ook enkele andere classificaties toegepast, zoals het productieaantal, maar het finale oordeel hangt nagenoeg volledig af van kasstromen en volkshuisvestelijk vermogen. Natuurlijk concentreren corporaties zich dus op die classificaties en de uitkomsten van de toezichtmodellen. Beslissingen worden (hopelijk) niet volledig genomen met het zicht op de effecten binnen de beoordeling, maar die effecten zullen zeker meewegen.

Zo komen corporaties in de verleiding om beslissingen te nemen die een verbetering van de kasstromen voor de eerste vijf jaar laten zien én positief zijn voor het volkshuisvestelijk vermogen. Een van de meest directe manieren om dit te bereiken is het afsluiten van forward starting swaps in combinatie met een lening met een eerste rentevaste periode. Door de bank het recht te geven in de toekomst een swap af te sluiten op een iets hoger renteniveau dan nu verwacht wordt in de markt, ontvangt de corporatie op dit moment een premie. Deze premie gebruikt de corporatie om de rente op de eerste rentevaste periode te drukken. Deze lagere rente in de eerste rentevaste periode zorgt voor een verbetering van de kasstromen én geeft een positief effect op het volkshuisvestelijk vermogen vanwege de rentabiliteitswaardecorrectie. Tegelijkertijd heeft het aan de bank vergeven recht geen zichtbare invloed. Een win-winsituatie dus, of, in economische termen: een ‘free lunch’.

There ain’t no such thing as a free lunch

Milton Freedman gebruikte het als titel van zijn boek uit 1975: er zijn geen gratis lunches. Want, wat gebeurt er als de rente daalt? De bank heeft een recht dat bij een langdurig lage rente veel waard is. De bank kan immers een lening verstrekken aan de corporatie voor een hogere rente dan in de markt te verwachten is. Zodra het verschil in contant gemaakte kasstromen tussen de verwachte marktrente en de contractrente boven een bepaalde waarde komt, zal de bank de corporatie dan ook vragen zekerheid te geven dat de bank die waarde zeker gaat realiseren. Dit vindt plaats door het storten van dat verschil op een geblokkeerde rekening bij de bank. Dat geld moet dan wel direct beschikbaar zijn.

De andere kant van het vergeven recht is minstens zo pikant; wat gebeurt er als de rente juist stijgt? Dan heeft de bank wel het recht de corporatie een lening te verstrekken tegen een bepaalde vaste rente, maar in de markt kan de bank een hogere rente krijgen. De bank zal dus geen gebruik maken van het recht. De corporatie moet dan op een andere manier aan haar geld zien te komen, wat alleen tegen een dan hogere rente kan. Het risico op rentestijging is dus nog steeds volledig aanwezig.

Systeemprobleem

Dat corporaties hier toe in de verleiding worden gebracht, komt dus mede door het model van de werkelijkheid waarmee ze beoordeeld worden. Er is nog een ander element van het corporatiestelsel dat bijdraagt aan dergelijk gedrag: de collectieve achtervang. Doordat op de achtergrond een vangnet aanwezig is bij financiële problemen, zullen corporatiemedewerkers en -bestuurders eerder (bewust of onbewust) risicovolle beslissingen nemen. In het geval hun corporatie failliet zou kunnen gaan, of ze zelf direct aansprakelijk gesteld kunnen worden, zullen dit soort producten minder snel en in minder grote volumes gekocht worden. Het WSW en CFV zitten op dit moment dus in een ‘toezichtsval’: als ze een corporatie in problemen helpen, zal het vangnetgevoel alleen maar toenemen. Hierdoor is de kans op te risicovolle beslissingen groter. Aan de andere kant zal het failliet laten gaan van een corporatie het imago van de gehele zekerheidsstructuur zo aantasten dat het hele stelsel haar kosten ziet toenemen.

Kostenexplosie
Een groter contrast met het heden is niet mogelijk. Tussen 1995 en 2010 stegen energietarieven zo’n 5% sneller dan de inflatie. En hoe zat het in 2010 en 2011? Voor zittende huurders volgde de jaarlijkse huurverhoging de inflatie. Slechts gemiddeld 1,8% in 2010 en 2011. De gasprijs lag hier in deze periode steeds 8% boven! Door die inflatievolgende huur en stijging van energietarieven valt voor een huurder anno 2012 € 420 minder te besteden ten opzichte van 2010. Een aanzienlijk bedrag. Zeker in een tijd waarin op allerlei fronten burgers bijdragen aan bestrijding van het overheidstekort.

Wiens gelijk
Betaalbaarheidsproblemen door hoge energienota’s. Een tijdelijk probleem als de voorspelling van Wim de Ridder uitkomt. Immers door marktwerking en innovatie zouden energietarieven binnen een decennium al dalen. Hoe groot is die kans? Kunnen corporaties hierop vertrouwen? Het heeft veel weg van ‘wishful thinking’ met ongehoorde risico’s als gevolg. De opwaartse druk op energietarieven is nog steeds gigantisch. Veel instabiliteit als het gaat om internationale verhoudingen. ‘Leveringszekerheid van zonnepanelen in de Sahara?’ Kernenergie lijkt zijn langste tijd gehad te hebben. Essent (RWE) sjokt inmiddels achter de Duitse uittreding aan. De enorme toename van energiebehoefte uit China en andere snelgroeiende economieën kan verdergaande prijsdruk opleveren.

Spelen met vuur

Huishoudens met lagere inkomens wonen vaker in oudere en slechter geïsoleerde woningen. Gokken op daling van tarieven in de nabije toekomst? Spelen met vuur. Daarom geen uitstel voor corporaties. Voorzie binnen enkele jaren de hele bestaande voorraad van isolatie in gevels, daken en vloeren. Plus zuinige ketel en deugdelijk ventilatiesysteem. Door de hoge energietarieven komen veel meer maatregelen in beeld dan enkele jaren geleden. De terugverdientijd is nu eenmaal gunstiger. Besteed daarnaast aandacht aan het gedrag van bewoners. Ondersteun hen om actief zelf met gedragsmaatregelen hun eigen energienota te verlagen.

De definitieve inhoud van de AMvB’s zijn eind maart 2012 bekend
Deze regels over financiering van DAEB / niet-DAEB, fusies verkopen en voorwaarden van het werkgebied hebben grote impact op het beleid, strategie en financiering van uw woningcorporatie! Zorg dat u op tijd op de hoogte bent en de vertaalslag maakt naar uw praktijk.

Hoor van de 13 experts tijdens het praktijkgericht seminar o.a.:
- Marien de Langen over ‘Strategie van Stadgenoot voor middeninkomens en oplossingen voor financiering van NIET-DAEB activiteiten in de praktijk’
- Mieke van den Berg over ‘Administratieve splitsing in de praktijk bij Eigen Haard’
- Frans Desloover over ‘Relatie tussen gemeente Dongen en Vieya: Partnerschap: ‘Gemeenten voeren de regie en corporaties zijn de bouwheer’

Aanmelden met korting
Mis het niet! Hoor alles over de toepassing van de nieuwe AMvB’s in de praktijk. Profiteer als bezoeker van CorporatieNL van €100,- korting bij uw aanmelding. Vermeld hierbij uw VIPcode B1407CNL.

Derivatenportefeuille
De afgelopen 10 jaar zijn veel woningcorporaties gaan werken met derivaten om zodoende hun enorme (toekomstige) renterisico’s af te dekken. Derivaten bieden namelijk veel voordelen zoals meer flexibiliteit te creëren in de totale leningenportefeuille. Derivaten zijn vaak gunstiger geprijsd, omdat deze markt nu eenmaal competitiever is dan onze eigen onderhandse kapitaalmarkt, die slechts gedomineerd wordt door een beperkt aantal financiële partijen. Kortom niets mis met derivaten, maar toch alle hens aan dek sinds de kredietcrisis..!

Kredietcrisis gooit roet in het eten
In 2008 daalde wereldwijd de rentes op de financiële markten als gevolg van de kredietcrisis. De afgesloten derivaten kregen door deze sterk gedaalde rentes een negatieve marktwaarde. Het ondenkbare van veel treasurers werd waarheid: banken eisten van hun tegenpartijen – waaronder woningcorporaties – dat als zekerheid voor de negatieve marktwaarde van de derivaten een extra depot gestald moest worden. Door de negatieve marktwaarden van derivaten in combinatie met het verplicht storten van een depot, werd een andersoortig risico zichtbaar: namelijk het liquiditeitsrisico ofwel het risico dat men over onvoldoende middelen beschikt om aan de directe verplichtingen te voldoen. Het storten van een depot bij de bank als gevolg van de negatieve marktwaarde van een derivaat is nu eenmaal zo’n soort directe verplichting. Het is geen daadwerkelijk verlies voor de corporatie, maar het geld moet wel beschikbaar zijn. En het valt niet te ontkennen dat sinds de schuldencrisis dat geld een schaars middel begint te worden.

Wat schetst mijn verbazing

Blijkbaar heeft Vestia het liquiditeitsrisico van hun derivatenportefeuille in 2009 ook onderkend. Vestia maakt zijn derivatenportefeuille in 2009 minder gevoelig. Een verstandige keuze. Echter wat schetst mijn verbazing in 2010 – als de rust enigszins teruggekeerd is op de financiële markten – vergroten ze de nominale positie van hun derivatenportefeuille met meer dan 86%. Blijkbaar zijn de lessons learned in 2008 alweer vergeten en gaat men op de gebruikelijke voet verder. Goed dat Vestia derivaten inzet voor afdekking van hun (rente)risico’s,  een beetje dom dat Vestia de liquiditeitsrisico’s van de derivaten te weinig heeft onderkend.

Weinig geleerd
Maar terug naar Vestia. Wie zich verdiept in de situatie rond Vestia vraagt zich af hoe dit zo ver heeft kunnen komen. Ook in 2009 heeft Vestia als gevolg van de lage rente stevig moeten bijleggen op haar derivaten, waarna zij, zoals nu blijkt, bij het herstel in 2010 haar derivatenportefeuille weer ambitieus heeft opgebouwd. Het lijkt erop dat Vestia bij het aantrekken van de markt wederom in de aloude valkuil van het denken in groei is gestapt en weer aan de slag is gegaan met derivaten voor het afdekken van renterisico’s. Op zich is dat  laatste heel verstandig, maar Vestia lijkt evenwel weinig geleerd te hebben van 2009. Ook nu weer zijn risico’s van de derivaten onvoldoende onderkend en naar het zich laat aanzien zijn de risico’s onvoldoende onderwerp van gesprek geweest tussen RvC en bestuur. Dit zegt wat over de kwaliteit van het toezicht en van het bestuur. Maar ook de externe toezichthouders hadden het opnieuw risicovolle pad geplaveid met derivaten van Vestia niet mogen goedkeuren.

Verantwoordelijkheid nemen
De vergelijking met het bankwezen is vlug gemaakt. Ook daar bleek na de eerste recessie dat bij een beetje mooi weer de oude koers zo weer was opgepakt. Maar het was maar een dun tijdelijk zonnetje. Inmiddels zijn we weer in een (stevige) recessie beland en volgens mij is het helder dat dit niet een kwestie van overwaaien is. Het denken in groei is echt wel over en die tijd komt niet meer terug en dat vraagt een andere rol van iedereen. Het wordt tijd dat iedereen deze ook inneemt en haar verantwoordelijkheid neemt.

Het begint met de raadsleden

Femke Halsema, zo vertelde ze aan het NRC, kon pas een half jaar na haar afscheid uit de politiek de krant zonder stress openen. Tijdens haar politieke bestaan vreesde ze elke dag de krant. Stond er iets in dat een relletje kon worden? Waren er feiten waar ze direct actie op moest ondernemen? Deze afhankelijkheid, de pers als werkbrief verschaffer, de pers als dagindeler, het was haar weerzin..

Zelf was ik, jaren gelden alweer, fractievoorzitter. Toen was ik ook zeer gevoelig over hoe mijn partij in de pers naar voren kwam. Ik zocht naar mogelijkheden om in de krant te komen, om zaken te politiseren. Ik moet toegeven, het waren ook issues die leuk waren voor het debat en het spel met de andere fracties en wethouders. Het had weinig te maken met wat burgers vonden. De pers was het element in de kaasstolp tussen wat de kaderleden van mijn partij lazen, wat de elite van de burgers lazen, van wat de politici onderling lazen. De pers hield me vast in de kaasstolp. Ik dacht dat het makkelijk was je eigen plan te trekken, maar deze kracht onderschatte ik.

De wethouder

Het profiel van een wethouder wordt voor een belangrijk deel gemaakt in de pers. De pers en de wethouders weten dat. De aandacht die inhuis wordt besteed aan hoe het overkomt, wat de storyline moet zijn, wat de sweeping statements zijn, kan er anders niet door worden verklaard. Ik kom regelmatig mannetjesmakers tegen. Overigens er is nog altijd veel schroom voor het feit dat dit zo is. Er wordt liever niet over gesproken.

De pers

Joris Luyendijk openbaarde laatst nog eens dat wat iedereen weet: journalisten, redacties kunnen niet zonder een uitstekende relatie met de bestuurders. Het is geven en nemen. Een goed verhaal ontstaat echt niet alleen maar door onderzoeksjournalistiek, daar is veel te weinig geld voor in de uitgeversbranche. Er wordt actief de bal rondgespeeld, lekken, spinnen, uitbouwen.

Liefde en haat

De relatie tot politieke bestuurders en de pers is een iets andere dan die in de cirkel van ellende. Het gaat niet zo zeer over wantrouwen alleen. Het gaat eerder over wantrouwen en vertrouwen. Er zit een dubbelheid in: pers heeft politiek nodig en andersom. Het is haat en liefde tegelijk. Het is een helse verhouding want de pers versterkt patronen van wantrouwen in de cirkel van ellende, meer dan dat het die verzacht.

Op die manier is de pers de ‘opstoker van het huidige systeem’.

Pers versterkt de negatieve zaken en vergroot wantrouwen

De pers is een versterker van een intrinsiek element in de cirkel van ellende: het wantrouwen van politiek in bestuurders, van burgers in politiek en overheid in het algemeen. Versterker is een neutraal woord: de pers zou ook goede zaken kunnen versterken en uitvergroten. Alleen, dat zie ik niet vaak en dat ligt volgens mij echt niet alleen aan het feit dat de politiek alleen maar negatieve aanleidingen voor de pers genereren.

Doorbraak: pers moet mee veranderen

In de werkelijkheid van de taaie vraagstukken, zoals de daadwerkelijke behoefte om burgers aan het stuur te zetten, komen we het systeem als hardnekkig monster tegen. De neiging is om het systeem als een beperkt geheel te beschouwen, zoals de hiervoor aangegeven cirkel van ellende. Maar de pers speelt een eigen rol in dat systeem. Ook op andere onderdelen zijn er ‘derden’ die een rol spelen in het systeem (denk aan instellingen, ondernemers, buurtgroepen) en ook zij moeten in de verandering een rol spelen.

In het kader van burgers aan het stuur komen we steeds nieuwe raakvlakken van het systeem tegen. De pers hoort er bij!

Bijlappen
Blijft over: de overige corporaties, die als eerste bij zullen moeten dragen aan de achtervang van het WSW en de saneringssteun van het CFV. Maar, ook de corporaties hebben deze middelen niet voorhanden. Dus zal de overheid bij moeten springen.

Voorwaarden
De overheid zal, als zij gaan bijspringen, zekerheden wensen. Niet alleen van Vestia, maar van de hele sector. Ik zou me voor kunnen stellen, dat de overheid zal besluiten tot  meer grip op de sector of het versneld verkopen van corporatiewoningen.

Right to buy
Het zal niet zo zijn, dat de minister pas sinds gisteren op de hoogte is van de problemen bij Vestia. Gezien de grote impact van het Vestia-probleem op de sector kan het bijna geen toeval zijn, dat de ministerraad eind vorig jaar besloten heeft dat corporaties 75% van haar woningen voor verkoop moet gaan aanbieden.

Het politiek gesternte lijkt gunstig voor deze maatregel en de weerstand van corporaties zou in het licht van dit mega-probleem, wel eens zeer broos kunnen blijken.