Het Planbureau voor de Leefomgeving is zo’n instituut waar je niet heel vaak van hoort. Maar als er dan wat uit komt, dan is het ook wat. Vandaag is dat een 165 pagina’s tellende studie naar de gevolgen van de herstructurering in grote steden. ‘Judgment Day’ voor de corporatiesector dus!
Het goede nieuws in de studie ‘Nieuwbouw, verhuizingen en segregatie, Effecten van nieuwbouw op de bevolkingssamenstelling van stadswijken’ is dat de herstructurering het gewenste effect heeft. Bestaande stadswijken worden als gevolg van al het gesloop, gerenoveer en gebouw sociaal-economische gevarieerder én cultureel diverser. Een pluim dus voor de corporatiesector die hierbij een belangrijke rol speelt.
Het succes heeft volgens de studie, die het Planbureau voor de Leefomgeving uitvoerde in samenwerking met de Universiteit Utrecht en het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI), ook een keerzijde. Want de trek van de hogere inkomens van de stadswijken naar het randgebied wordt er niet mee gestopt. Het gevolg: vinex-wijken worden bevolkt door de midden en hogere inkomens. En wordt de winst tegen het verlies weggestreept, dan blijft er uiteindelijk weinig van de positieve ontwikkeling over.
Of zoals de onderzoekers het zelf verwoorden: “Door de nieuwe woningen (in de herstructureringswijken, red.) trekken bewoners met een midden- en hoger inkomen niet weg uit de wijk en kiezen huishoudens van buiten de wijk met midden- en hoge inkomens (zowel autochtonen als allochtonen) vaker voor deze wijken. Dit effect wordt voor een deel teniet gedaan door nieuwbouwwijken aan de stadsranden, zoals Vinex-wijken.”
Dat grootschalige Vinex-wijken hierbij een belangrijk rol spelen, blijkt uit de voorbeelden van Utrecht en Den Haag. In die steden, waar vinex-locaties als Leidsche Rijn en Ypenburg eerder iets van een nieuwe stad dan een nieuwe woonwijk hebben, heeft de trek van de boven gemiddeld verdieners naar de randen van de stad zich het sterkst voorgedaan. Het resultaat: de sociaal-economische segregatie is in deze steden het sterkst. In Rotterdam, Groningen en Arnhem is de segregatie veel minder sterkt omdat hier meer nieuwe woningen zijn gebouwd in bestaande wijken dan in Den Haag en Utrecht.
Het Planbureau reikt gelukkig ook een oplossing voor het probleem aan. Het instituut pleit voor meer afstemming op regionaal niveau van de woningbouw- en herstructureringsprogramma’s. Op zich een zinnig voorstel, maar is het ook uitvoerbaar?
Op een congres over onderzoeksjournalistiek dat ik eens bijwoonde presenteerde een Russische journaliste een lijst met begrippen die in ambtelijke stukken worden gebruikt om aan te geven dat een onderwerp voorlopig van de agenda verdwijnt. “Dit moet in onderlinge coördinatie met alle ministeries worden afgestemd”, betekende dan dus eigenlijk: “Hier doen we voorlopig niets mee.”
“Meer afstemming op regionaal niveau” … , Nederland is geen Rusland, maar toch.
Laat gemeenten meer ruimte creëren om in bestaande wijken nieuwbouw te plegen, dat zou mijn advies zijn. Corporaties en andere marktpartijen krijgen dan de kans om een stad te bouwen waarin iedere bevolkingsgroep – rijk of arm, blank of gekleurd – zich thuis voelt.
Over Aernout Bouwman-Sie
